أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
279
قانون ( فارسى )
ناتوان استسقا را توليد كرده است . همين حالت اشتراك مقعد در به وجود آوردن استسقا ، بر ساير اندامان نامبرده نيز تطبيق مىكند . يعنى در هركدام از آنها خونى كه بايد بيرون رود ، كه نمىرود ممكن است سبب ناتوانى كبد شود و سرانجام بيمارى استسقا را موجب گردد . درحالىكه اندامان جابهجاكنندهء مادهء مدفوع در بيمارى كبد كه به استسقا مىانجامد با آن همكارى دارند اكثرا با قسمت گود كبد در ارتباط هستند ؛ اندامان جابهجاكنندهء ادرار در بيمارى كبد كه به استسقا مىانجامد اگر شركت داشته باشند ، با قسمت كوژ كبد در ارتباطند . اشتراك اندامان در بيمارى كبد كه سر به استسقا مىكشد اكثرا كليه ، رودهء روزهدار ، طحال و ماساريقا هستند . طبيبى گويد : « احتمال دارد كه ورم در جاهاى تهى از درون رخ دهد و سبب استسقا گردد . بويژه ورمى كه سوء مزاجش بر كبد آيد و كبد را نيز با خود همراه سازد و زيان به كبد برساند . گاهى ممكن است خون آميزه با مادهء سودائى در كبد بند آيد و در اطراف نزديك و مرتبط با جاى بند آمدن راهبندانهايى رخ دهد و سبب تباهى حال كبد شود . ورم ذكر شده در سرآغاز اين بيان ، درد و آزارى در تهيگاه ايجاد مىكند كه ثابت مىماند و با هيچ پاكسازى و دارويى از بين نمىرود . چنين ورمى بعد از ببار آوردن اين درد و آزار در تهيگاه ، بيمارى استسقا را با خود همراه دارد . اينكه تا اينجا گفته شد فرمودهء يكى از اطبا بود . فرمايش او ممكن است صحيح باشد اما در اينكه فرمودهاند درد تهيگاه كذائى بسيار صعب العلاج و حتى از طاقت داروها خارج است ، فرمايشى است كه به دل نمىچسبد . بدترين حالت استسقايى آن است كه همراه با بيمارى گرم باشد . راجع به اينكه كدام از استسقاهاى سهگانه بدترند و كدام سبكترند ، اختلافاتى در ميان اطبا هست . برخى عقيده دارند كه استسقاى گوشتى بدتر از خيگى و طبلى است . زيرا تباهى و فسادى كه از استسقاى گوشتى پديد آيد سراسر كبد و كليهء رگهاى بدن و گوشت بدن را در بر مىگيرد و تأثيرش به حدّى است كه قسمت اعظم عمل هضم سوم از بين مىرود . دستهء ديگر گويند : استسقاى گوشتى سبكتر از استسقاى خيگى و حتى سبكتر از استسقاى طبلى است . عقيدهء من در اينباره چنين است : استسقاى خيگى بايد از هر دو نوع ديگر سختتر و دشوارتر باشد . استسقاى گوشتى ممكن است از هر دو سبكتر باشد و ممكن است در حالاتى بسيار بد باشد . يعنى برحسب حال و احوالى كه استسقا در آن بوجود آمده است . و در ظاهر حال و نيز اكثرا آنچه از آزمون بدست آمده ، بايد عموما استسقاى گوشتى سبكتر از خيگى و طبلى باشد . البته لازم نيست در حالت سبكى نوعى از استسقا ، كبد همان ناتوانى را داشته باشد كه در سايرين داشته است . منظور اين است كه ممكن است نيرو كاملا ناتوان نباشد امّا سبب توليد استسقا شده است .